← Powrót

CZĘŚĆ 2. Kiedy członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają za jej długi?

23/05/2020

Kontynuując wątek odpowiedzialności członków zarządu w sp. z o.o. w tym wpisie zostanie omówione zagadnienie bardzo kontrowersyjne zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie, które dotyczy odpowiedzialności członków zarządu za długi spółki na etapie jej funkcjonowania. Poruszana kwestia jest aktualna z uwagi na trudną sytuację przedsiębiorstw związaną z COVID-19. Materia jest bardzo obszerna, dlatego ograniczę się do przedstawienia syntetycznych wniosków.

Reguła

Zasada jest następująca: jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania (art. 299 § 1 k.s.h.).

Powyższa reguła wyznacza trzy przesłanki odpowiedzialności członków zarządu: po pierwsze, spółka musi posiadać zobowiązanie wobec innego podmiotu (dług), które nie zostało zaspokojone; po drugie, wierzyciel uzyskał tytuł egzekucyjny przeciwko spółce (np. wytoczył powództwo przeciwko spółce i uzyskał wyrok zasądzający jego roszczenie); po trzecie, brak jest możliwości zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym. Wierzyciel może wykazać bezskuteczność egzekucji za pomocą wszelkich środków dowodowych (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 15 czerwca 1999 r., III CZP 10/99); kwestia ta oceniana jest indywidualnie w konkretnym stanie faktycznym. Dowodem może być przykładowo postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ale również bilans spółki stwierdzający brak majątku na zaspokojenie wierzytelności.

Odpowiedzialność powyższa jest bardzo surowa, ponieważ zakłada, że członek zarządu będzie odpowiadać osobiście całym swoim majątkiem i w sposób nieograniczony (np. do jego wartości). Jeżeli zatem spółka będzie miała dług w wysokości jednego miliona złotych, to wierzyciel będzie mógł pozwać członka zarządu o zapłatę w/w kwoty. W przypadku, gdy zarząd jest wieloosobowy, wierzyciel będzie mógł żądać zapłaty wedle swojego wyboru: od wszystkich członków zarządu, jednego lub kilku z nich (solidarna odpowiedzialność).

Wyjątki

Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub

b) w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu.

Istnieją również dalsze wyjątki od wyjątków powyższych. Członek zarządu jest wolny od odpowiedzialności również, gdy nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości:

c) bez swojej winy;

d) a wierzyciel nie poniósł szkody (to samo dotyczy niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu);

e) a obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa.

Poniżej zostaną omówione dwa najważniejsze wyjątki.

Zgłoszenie wniosku o upadłość we właściwym czasie

Członek zarządu spółki ma obowiązek zgłosić w sądzie wniosek o jej upadłość w terminie 30 dni od dnia wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe – „Pr. Upadł.”).

Podstawa do ogłoszenia upadłości w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powstaje w dwóch sytuacjach.

Po pierwsze, wówczas, gdy jest ona niewypłacalna, czyli wtedy gdy utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że spółka utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Taka sytuacja powstaje gdy np. spółka zalega z płatnością faktur VAT kontrahentów ponad w/w okres (art. 11 ust. 1 i 1a Pr. Upadł.).

Po drugie, wtedy, gdy zobowiązania pieniężne spółki przekraczają wartość jej majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość majątku, jeżeli zgodnie z bilansem zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące (art. 11 ust. 2 i ust. 5 Pr. Upadł.). Szczegółowe zasady obliczania w/w wartości przewiduje ustawa.

Postępowania restrukturyzacyjne

Kolejną przesłanką która wyłącza odpowiedzialność członków zarządu jest otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu. Moment otwarcia i zatwierdzenia wyznacza dzień wydania przez sąd stosowanego postanowienia.

Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika. Jest ono dobrowolnym, sformalizowanym postępowaniem, które rozpoczyna wniosek skierowany do sądu przez dłużnika, który jest niewypłacalny lub zagrożony niewypłacalnością. O niewypłacalności była już mowa; przez dłużnika zagrożonego niewypłacalnością należy rozumieć dłużnika, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny (art. 6 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne – „PrRestr”).

Restrukturyzacja odbywa się poprzez zawarcie układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego - również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli (art. 3 ust. 1 PrRestr). Układ to rodzaj porozumienia pomiędzy dłużnikiem i jego wierzycielami, które określa zasady restrukturyzacji zobowiązań dłużnika oraz ich spłaty na rzecz wierzycieli. Możliwe jest tutaj między innymi: 1) odroczenie terminu wykonania zobowiązań; 2) rozłożenie spłaty na raty; 3) zmniejszenie wysokości; 4) konwersja wierzytelności na udziały lub akcje; 5) zmiana, zamiana lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność (art. 156 ust. 1 PrRestr).

Wracając do głównego wątku, jeżeli spółka jest ma problemy finansowe i jest zagrożona niewypłacalnością, to skorzystanie przez nią z postępowania restrukturyzacyjnego daje sygnał wierzycielom, że istnieje po jej stronie wola do przeprowadzenia transparentnego postępowania, które umożliwi spłacenie ich wierzytelności. Wola spółki, o której była mowa powyżej, jest skutkiem działań również członków jej zarządu. Z ich perspektywy doprowadzenie do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu jest premiowane w ten sposób, że pozwala członkom zarządu na uwolnienie się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Podsumowując, członkowie zarządu powinni bacznie śledzić sytuację finansową spółki, szczególnie w okresie COVIC-19, i wówczas gdy zaistnieje stan niewypłacalności - zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, a gdy zaistnieje zagrożenie stanem niewypłacalności - zgłosić wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. W przeciwnym razie naraża się na surową odpowiedzialność za zobowiązania spółki w razie bezskutecznej ich egzekucji przez wierzycieli.


Autorem artykułu jest radca prawny Paweł Jurczyński.
W przypadku pytań - Kancelaria Radcy Prawnego Paweł Jurczyński pozostaje do dyspozycji pod numerem tel. 534 089 846 lub mailowo: pawel@jurczynskikancelaria.pl