← Powrót

CZĘŚĆ 4. Kiedy członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają za jej długi?

05/06/2020

W niniejszym wpisie zostanie poruszona kwestia odpowiedzialności członków zarządu spółki z o. o. za jej zobowiązania publicznoprawne.

Idea odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe i składkowe jest podobna do idei odpowiedzialności cywilnoprawnej wynikającej z art. 299 k.s.h., a opisanej w Części 2 przedmiotowego cyklu. Jednakże, co ciekawe, przesłanki statuujące odpowiedzialność w tych dwóch modelach różnią się nieznacznie pomiędzy sobą, a dodatkowo tam, gdzie ich treść jest jednakowa, są one interpretowane odmienne przez sądy powszechne i administracyjne. Przyczyny tych odrębności są jasne: wymienione powyżej przykłady odpowiedzialności mają źródło w innych reżimach prawnych. W prawie podatkowym (administracyjnym) organ ma kompetencję do władczego i jednostronnego ustalania sytuacji prawnej podatnika, podczas gdy w prawie cywilnym podmioty, które łączy stosunek prawny, mają taki sam status.

Reguła

Członkowie zarządu odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie pomiędzy sobą oraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki z o.o. oraz spółki z o.o. w organizacji, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna (art. 116 § 1 i nast. ustawy Ordynacja Podatkowa – „OrdynPod”).

Spółka z o.o. w organizacji

Wypada zauważyć, że odpowiedzialność na gruncie OrdynPod za zaległości podatkowe spółki w organizacji, o której pisaliśmy tutaj, jest względniejsza dla członków zarządu, niż odpowiedzialność za zobowiązania cywilne na tym samym etapie, o której mowa w art. 13 § 1 k.s.h. W przypadku OrdynPod członek zarządu ma możliwość uwolnienia się od takiej odpowiedzialności, podczas gdy na podstawie art. 13 § 1 k.s.h. jest ona bezwarunkowa.

Tytuł egzekucyjny

Członek zarządu jest traktowany przez OrydnPod jako osoba trzecia względem podatnika (art. 107 § 1 OrdynPod). O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ podatkowy orzeka w drodze decyzji (art. 108 § 2 OrdynPod). Na gruncie OrdynPod tytułem egzekucyjnym, który warunkuje odpowiedzialność członków zarządu, nie jest wyrok sądu powszechny, co ma miejsce na gruncie art. 299 k.s.h., tylko decyzja organu podatkowego. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej nie może zostać wszczęte przed: 1) upływem terminu płatności ustalonego zobowiązania; 2) dniem doręczenia decyzji m.in. a) określającej wysokość zobowiązania podatkowego, b) o odpowiedzialności podatkowej płatnika (czyli spółki), czy też c) określającej wysokość zaległości podatkowej.

Egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu może być wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku spółki z o.o. okazała się w całości lub w części bezskuteczna, odstąpiono od czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych albo nie przystąpiono do egzekucji administracyjnej w wyniku uprawdopodobnienia przez organ egzekucyjny braku możliwości uzyskania w toku egzekucji administracyjnej kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 108 § 4 OrdynPod).

Zaległości podatkowe

Zaległości podatkowe to niezapłacone w terminie płatności podatki oraz zaliczki na podatek (art. 51 § 1 OrdynPod), a także raty podatków, jeżeli przepisy prawa podatkowego przewidują płatność podatku w ratach, oraz opłaty oraz niepodatkowe należności budżetowe (art. 3 pkt. 3 OrdynPod).

Zaległościami podatkowymi są również nadpłata lub zwrot podatku: a) określone lub stwierdzone w decyzji, która następnie została uchylona, zmieniona lub stwierdzono jej nieważność albo stwierdzono jej wygaśnięcie, b) stwierdzone na wniosek, w zakresie wynikającym z tego wniosku, nienależnie lub w wysokości większej od należnej, c) wykazane dodatkowo, w korekcie deklaracji, nienależnie lub w wysokości większej od należnej.

Zaległościami podatkowymi jest także wynagrodzenie płatników lub inkasentów pobrane nienależnie lub w wysokości zawyżonej (od 1.01.2016 r.).

Wyjątki – przesłanki uwolnienia się od odpowiedzialności

Członek zarządu może uniknąć odpowiedzialności opisanej powyżej, jeżeli:

1) wykaże, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2019 r. poz. 243 i 326) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2) wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Z powyższego wynika, że okoliczności wyłączające odpowiedzialność, o których mowa w pkt. 1 lit. a) i b), są tożsame z okolicznościami określonymi na gruncie art. 299 § 2 k.s.h.

Interesujące jest to, że choć przesłanka zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie została sformułowana identycznie w treści art. 116 § 1 pkt. 1 lit. a) OrdynPod oraz art. 299 § 2 k.s.h.., to sądy powszechne i administracyjne odmiennie ją interpretują. O ile te pierwsze, na co zwrócono uwagę w poprzednich wpisach, jej znaczenia z reguły doszukują się ściśle w treści art. 21 oraz art. 10 i nast. Prawa Upadłościowego (zob. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 września 2019 r., V AGa 487/18), tak te drugie oceniają ją bardziej elastycznie. Przykładowo Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 23 lutego 2017 r., I SA/Wr 1274/16 wskazał, że cyt.: Przy ustalaniu, czy zgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło we właściwym czasie w rozumieniu art. 116 § 1 o.p. nie należy mechanicznie przenosić terminu wskazanego w art. 21 § 1 p.u.n., ale w warunkach konkretnej sprawy oceniać, czy przesłanka ta została spełniona, biorąc pod uwagę zarówno samo zaistnienie przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość, jak i to, że z punktu widzenia realizacji celu postępowania upadłościowego i art. 116 o.p. wniosek o upadłość powinien być zgłoszony w takim czasie, żeby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociaż tylko częściowego, zaspokojenia z majątku spółki.

Wyjaśnienia pojęć zawartych w pkt. 1 odnoszących się do kwestii związanych z postępowaniami restrukturyzacyjnymi, znajdą Państwo tutaj.

Warto podkreślić, że w art. 116 § 1 pkt 1) OrdynPod nie występuje okoliczność braku wystąpienia szkody (w tym wypadku po stronie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego), która jest obecna w art. 299 § 2 k.s.h. Jest to zrozumiałe, ponieważ pojęcie szkody jest stricte cywilistyczne, a zatem nieadekwatne do konstrukcji zobowiązań podatkowych.

W art. 116 OrdynPod istnieje dodatkowa, w porównaniu z art. 299 k.s.h., przesłanka przewidująca obowiązek wskazania mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Wskazane mienie musi faktycznie istnieć i nadawać się do egzekucji pozytywnie rokującej na wyegzekwowanie znacznych kwot, odnosząc to do wysokości zaległości podatkowych oraz przedstawiać realną wartość finansową, co jest niezbędne dla oceny, czy egzekucja z danego mienia umożliwi zaspokojenie długów, m.in. zaległości podatkowych spółki. Określenie zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, że egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek porównując ją z wysokością zaległości podatkowych spółki. Wskazanie mienia spółki, do którego możliwa byłaby egzekucja nie może dotyczyć mienia tylko potencjalnie możliwego do uzyskania, a w szczególności takiego w stosunku do którego zgłoszono roszczenie wzajemne (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2014 r., I FSK 1575/13).

Kwestia składek ZUS

Warto również zaznaczyć, że do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio m.in. art. 116 OrdynPod (art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Oznacza to, że w sytuacji nieterminowych płatności składek i spełnienia dodatkowych przesłanek z art. 116 OrdynPod członkowie zarządu spółki z o.o. mogą odpowiadać za te należności solidarnie ze spółką.


Autorem artykułu jest radca prawny Paweł Jurczyński.
W przypadku pytań - Kancelaria Radcy Prawnego Paweł Jurczyński pozostaje do dyspozycji pod numerem tel. 534 089 846 lub mailowo: pawel@jurczynskikancelaria.pl