← Powrót

Jak to jest z tymi zwrotami towarów? Czyli zdań kilka o uprawnieniach kupujących

19/06/2020

Umowę sprzedaży zawieramy niemal codziennie, kupując na przykład sukienkę w galerii handlowej, laptopa w sklepie internetowym z dostawą przez kuriera, czy używany rower na internetowym portalu ogłoszeniowym z odbiorem osobistym.

Część sprzedawców udziela nam gwarancji na produkt, część wspomina o rękojmi za wady fizyczne, część pozwala na zwrot towaru, inni - wyłącznie na wymianę, w niektórych przypadkach mamy prawo odstąpienia od umowy bez podania powodu, a czasem jesteśmy zmuszeni do złożenia oświadczenia o wiedzy na temat braku prawa do odstąpienia od umowy. Jak się w tym połapać?

Rękojmia

Zawierając umowę sprzedaży, kupujący może skorzystać z uprawnień, które wynikają z tzw. rękojmi za wady rzeczy i nieważne jest to, czy nabywa rzecz nową lub używaną, robi zakupy przez Internet lub w sklepie stacjonarnym, a także czy jest przedsiębiorcą lub konsumentem.

Rękojmia wynika bezpośrednio z ustawy, nie trzeba jej wpisywać do umowy. Rękojmię można wyłączyć lub zmodyfikować, ale tylko i wyłącznie jeżeli obie strony się na to zgodzą.

Wady rzeczy sprzedanej

Rękojmia to odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne lub prawne rzeczy sprzedanej.

Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, a zatem, jeżeli:

  1. nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;
  2. nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór;
  3. nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;
  4. została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.

Wada prawna występuje wówczas, gdy rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążona prawem osoby trzeciej (np. zastaw, służebność, hipoteka itp.), a także jeżeli ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu; w razie sprzedaży prawa sprzedawca jest odpowiedzialny także za istnienie prawa.

No dobrze, ale co to oznacza w praktyce?

Przykład ad 1: kupiliśmy buty, które rozpadły się po pewnym czasie używania, lub samochód, którego nie możemy zarejestrować, ponieważ ma sfałszowany dowód rejestracyjny.

Przykład ad 2: kupiliśmy kurtkę, która według zapewnień sprzedawcy miała być nieprzemakalna, lecz okazało się w czasie wycieczki, że nie posiada takich właściwości.

Przykład ad 3: przed zrobieniem zakupów informujemy sprzedawcę, że zamierzamy kupić farbę przeznaczoną do malowania drewna na zewnątrz domu, a sprzedawca mimo to, sprzedaje nam farbę do wewnątrz.

Przykład ad 4: sprzedawca samochodu nie przekazał nam dokumentów rejestracyjnych lub sprzedawca w palarni kawy wydał nam właściwą ilość opakowań kawy, jednak waga ich była mniejsza niż zamówiona.

Jakie prawa przysługują kupującemu z tytułu rękojmi?

Kupującemu przysługują cztery podstawowe uprawnienia z tytułu rękojmi za wady rzeczy:

  1. do złożenia oświadczenia o obniżeniu ceny,
  2. do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy,
  3. do żądania usunięcia wady,
  4. do żądania wymiany rzeczy na wolną od wad.

Dodatkowo, gdy kupujący skorzystał z w/w uprawnień podstawowych, może on:

  1. żądać naprawienia szkody, jaką poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady, a także
  2. żądać naprawienia szkody spowodowanej wadliwością rzeczy na zasadach ogólnych; także wtedy, gdy nie korzysta z uprawnień z tytułu rękojmi.

Decyzja o skorzystaniu z któregokolwiek z wymienionych powyżej uprawnień należy do kupującego, jednak podlega ona pewnym ograniczeniom. Np. jeżeli rzecz jest używana, jej wymiana będzie praktycznie niewykonalna; jeżeli wady nie da się fizycznie usunąć, nie będzie można żądać od sprzedawcy tego rodzaju czynności, a odstąpić od umowy można wówczas, gdy wada jest istotna. Oczywiście, uprawnienia te są ograniczone również czasowo, ponieważ wadę rzeczy ruchomej należy stwierdzić przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy, a wadę nieruchomości - w terminie pięciu lat.

Przepisy o rękojmi są skomplikowane i rozbudowane, dlatego rekomendujemy skonsultować daną sprawę z prawnikiem, aby ustalić jakie konkretne uprawnienia przysługują kupującemu w konkretnych okolicznościach faktycznych.

Gwarancja

Udzielenie gwarancji zależy tylko i wyłącznie od dobrej woli sprzedawcy, i w związku z konkretną umową sprzedaży. Gwarancja zatem, w odróżnieniu od rękojmi za wady, nie przysługuje z mocy ustawy.

Gwarancja udzielana jest na podstawie oświadczenia, które określa obowiązki gwaranta (np. sprzedawcy) i uprawnienia kupującego w przypadku, gdy rzecz sprzedana nie ma właściwości określonych w tym oświadczeniu. Przykładowo będzie tak, gdy sprzedawca zapewni nas w oświadczeniu gwarancyjnym, że laptop będzie sprawnie działać, przy jego zwyczajnym użytkowaniu, co najmniej przez okres dwóch lat.

Obowiązki gwaranta, który udziela gwarancji, mogą polegać w szczególności na: (a) zwrocie zapłaconej ceny, (b) wymianie rzeczy bądź (c) jej naprawie oraz (d) zapewnieniu innych usług.

Jak zatem można zauważyć, uprawnienia kupującego wynikające z gwarancji, są zbliżone do uprawnień, które mają źródło w przepisach o rękojmi. Co interesujące, uprawnienia z gwarancji są od nich niezależne i jeżeli to w danej sytuacji jest możliwe, mogą być wykonywane równocześnie. Warto jednak podkreślić w kontekście dalszych rozważań, że gwarancja zwykle udzielana jest co do jakości towaru, a zatem cel jej udzielenia jest podobny do tego w rękojmi.

Jeżeli nie zastrzeżono innego terminu, termin gwarancji wynosi dwa lata, licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana.

Uprawniony z gwarancji może żądać od gwaranta wydania oświadczenia gwarancyjnego utrwalonego na papierze lub innym trwałym nośniku (dokument gwarancyjny).

Prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem

Kolejnym uprawnieniem jest prawo konsumenta do odstąpienia od umowy zawartej z przedsiębiorcą w terminie czternastu dni, z reguły od objęcia rzeczy w posiadanie.

Prawo to wynika z ustawy i jest przyznawane tylko i wyłącznie w umowach, które zostały zawarte:

  1. na odległość – czyli w ramach zorganizowanego systemu zawierania umów na odległość, bez fizycznej obecności stron, z wyłącznym wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość do chwili zawarcia umowy włącznie;
  2. poza lokalem przedsiębiorstwa, czyli a) przy fizycznej obecności stron w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorstwa, b) w lokalu przedsiębiorstwa lub za pomocą środków porozumiewania się na odległość bezpośrednio po tym, jak nawiązano kontakt z konsumentem w miejscu, które nie jest lokalem przedsiębiorstwa, przy fizycznej obecności stron, c) podczas wycieczki zorganizowanej przez przedsiębiorcę, której celem lub skutkiem jest promocja oraz zawieranie umów z konsumentami.

Lokal przedsiębiorstwa to miejsce prowadzenia działalności będące nieruchomością albo częścią nieruchomości, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność na stałe, lub miejsce prowadzenia działalności będące rzeczą ruchomą, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność zwyczajowo albo na stałe.

Prawo do odstąpienia od umowy zawartej w w/w okolicznościach to wynik objęcia konsumentów szczególną ochroną i jest częścią szerszej regulacji prawa konsumenckiego. Jego źródłem są z reguły przepisy prawa unijnego, a nie kodeks cywilny, jak w wypadku omówionych powyżej praw.

Powyższe prawo odróżnia od rękojmi to, że przysługuje z mocy ustawy w związku ze szczególnym sposobem zawarcia umowy pomiędzy konsumentem i przedsiębiorcą (rękojmia przysługuje również w relacjach B2B oraz bez względu na sposób zawarcia umowy). Ponadto, aby skorzystać z prawo odstąpienia, nie trzeba uzasadniać jego przyczyny, który to obowiązek występuje na gruncie rękojmi. W szczególności skorzystanie z w/w prawa nie musi mieć związku z wadliwością rzeczy kupionej.

Jednak w tym przypadku to na konsumencie spoczywa obowiązek pokrycia kosztów przesyłki towaru do sprzedawcy.

Prawo do wymiany lub zwrotu towaru

Jeszcze innym uprawnieniem, które jest często spotykane w obrocie gospodarczym, np. w sklepach z ubraniami lub meblami, jest możliwość wymiany towaru lub nawet zwrotu towaru powiązanego ze zwrotem ceny, w określonym terminie.

Tego rodzaju prawo powstaje tylko i wyłącznie wówczas, gdy strony umowy tak postanowią, a w rzeczywistości wtedy, gdy sprzedawca stosuje taką praktykę. Uprawnienie to możne wynikać z tzw. sprzedaży na próbę lub umownego prawa do odstąpienia od umowy (kolejne w tym wpisie, już trzecie, każde z nich jest innego rodzaju).

Z reguły kupujący może skorzystać z powyższego uprawnienia niezależnie od tego czy towar okazał się wadliwy. Sensem tego prawa jest to, że sprzedawca, najczęściej ze względów marketingowych, postanawia dać kupującemu określony czasu do namysłu i sprawdzenia, czy dana rzecz mu odpowiada pod względem funkcjonalności, rozmiaru, estetyki itp. W wypadku, gdyby okaże się, że tak nie jest, w zależności de facto od tego jak strony się umówiły wcześniej, kupujący będzie mógł albo rzecz wymienić na inną, albo dokonać zwrotu towaru i zażądać zwrotu ceny.

Podsumowanie

Umowa sprzedaży jest absolutnie podstawową umową zawieraną w obrocie gospodarczym, zarówno profesjonalnym, jak i konsumenckim. Z tej przyczyny, a także z racji tego, że jest to jedna z najstarszych umów, jej regulacje są rozbudowane i rozmieszczone w różnych aktach prawnych. Powyżej dokonano próby syntetycznego ujęcia, na ile było to możliwe, podstawowych uprawnień związanych ze zwrotem towarów, ich wymianą czy też odstąpieniem od umowy.


Autorem artykułu jest radca prawny Paweł Jurczyński.
W przypadku pytań - Kancelaria Radcy Prawnego Paweł Jurczyński pozostaje do dyspozycji pod numerem tel. 534 089 846 lub mailowo: pawel@jurczynskikancelaria.pl